Leo Vroman in herinnering

Leo Vroman in 1983

Leo Vroman in 1983

De NederlandsAmerikaanse dichter, (toneel)schrijver, tekenaar, schilder, bioloog en hematoloog Leo Vroman, die zich eerst en vooral als wetenschapper beschouwde heeft deze aarde vaarwel gezegd op 22 februari 2014 in Fort Worth, Texas.

Van Joodse afkomst (°Gouda, 10 april 1915) woonde hij tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in Gouda waar hij ook had gestudeerd aan de Rijks-HBS, waar zijn vader leerkracht natuurkunde was en die later de naam Goudse Scholengemeenschap Leo Vroman of kortweg GSG mee kreeg. Onder oudleerlingen van die school vinden wij ook o.m. Arie Scheygrond, Wim Kok, Eefje de Visser en Maaike Ouboter.

In 1940 wist hij via Scheveningen te ontkomen naar Engeleand waarna hij hij naar Nederlands-Indië trok an in Batavia zijn studies voltooide.Na zijn internatie in verschillende jappenkampen (onder andere in Bandoeng, Tjilatjap, Batavia en Singapore) werd hij in 1943 per boot overgebracht naar een kamp in Osaka. Hij kwam er in de droogdokken te werken. Een zware longontsteking en een Schotse medegevangene redden hem daar het leven.

Vermoedelijk had hij genoeg van gevangenschap en oorlog toen de Nederlandse regering hem als soldaat naar Nederlands-Indië sturen. Op aanraden van een oom vertrok hij in 1947 naar Verenigde Staten, waar hij in New York terechtkwam en werkte als wetenschappelijk onderzoeker (hematoloog) op het gebied van de bloedstolling. {Arjen Fortuin, Leo Vroman: ik word nog een natuurwet NRC Handelsblad, 22 december 2006 (herpublicatie 22 februari 2014)}

In 1951 werd hij Amerikaans staatsburger.

Nederland vergat hem niet en hij kreeg in 1964 de Prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 voor zijn poëtisch oeuvre.

In 1987 kreeg hij de zilveren penning van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. In zijn vakgebied is zijn naam vereeuwigd in het Vroman-effect; de herkenning en opsporing van bepaalde bloedstollingsverschijnselen.

Als liefhebber van de Nederlandse taal ontging hem de  religieuze liedvorm niet en waagde hij zich aan de Psalmen in 1964. Meerderen konden zich niet vinden in zijn vorming van nieuwe woorden, maar mij trok dat wel aan, ook al omdat ik vindt dat een taal een levende materie is en het mede de taak van woordkunstenaars is om die taal levend te houden en te voorzien van nieuwe woorden.

Ook al mag het een ‘pootjesdier’ of ‘little paw animal’ zijn dat ik niet in Van Dale zal kunnen terugvinden mag ik met mijn klein ‘hersenkistje’ toch noch heerlijk toeven in zijn woorden spielerei. In de jaren 1970/1980 konden zijn Nederlandse verzen mij zelfs in Groot Brittannië bekoren om de Nederlandse literatuur te blijven opzoeken.

Als voorstellingskunstenaar had ik het genoegen zijn werk ook op de planken te mogen brengen. Vooral in de tijd van het protest tegen de Vietnamoorloog mochten klanken als

kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

als één van die sterke wapens die de wereld nodig had, weerklinken als een hevige donderslag met een grote lichtflits om al het donkere te doen oplichten.

Wegens tijdgebrek heb ik mij later minder kunnen bezig houden met het opvolgen van de Nederlandse poëzie en verminderde mijn mogelijkheden om de Engelstalige dichters op te volgen ook. Na mijn tweede plaats in een Belgische poëzieprijs en de publicatie met de winnaar in het bundeltje ‘Tweespraak’ viel voor mij de stilte in de poëziewereld en werd ik verder volledig opgeslorpt door het gezin en de dans.

Men zou kunnen zeggen dat het is als “Een stilte die niet bestaat” (2001), dat men een nabijheid heeft van denkers en sprekers en ook al kan men ver weg van elkaar zijn zal er toch nog iets zijn dat bindt.

Ik kijk uit naar de dagen dat ik terug meer tijd zal vinden om ook weer in de poëzie te grasduinen. Voor het ogenblik pik ik nu en dan nog eens een van de vele dichtbundels van een schap in de woonkamer en laat mij dan af en toe eens wegvoeren.

Ook al zou liefde een stinkend wonder kunnen zijn, “van onthoofde wulpsigheden” vermoed ik dat hij ook zoals ik op zoek zal geweest zijn naar dat diepere in ons leven. Misschien kon hij daardoor veel mensen aanspreken, omdat hij dat leven zo nabij kon zijn en herkenbare zaken zo mooi kon beschrijven, ook al durfde hij wel eens een vloekwoord gebruiken dat ik niet graag zag en over verdoemenis sprak.

Maar dikwijls kon en hem geen ongelijk geven, als hij onder meer zei:

Mag ik niet vloeken als het vuur
van een stad, sinds lang herbouwd,
voortrolt uit een kamermuur,
rondlaait en mij wakker houdt?

Ook hij vond het vreselijk dat wij in een eeuw waren beland die bloedrode vlammen en vlammend rood bloed bracht,

de lucht eromheen behangen
met levende delen van dode doch
aardige mensen, de eeuwige stilte voor-
dat het verbaasde kind in deze zuil
gewurgd wordt en reeds de armpjes
opheft.

Nog steeds blijven gruwelijke herinneringen zich opstapelen van oorlogen die wel voorbij mogen zijn maar diepe groeven hebben gelaten in het familiegeheugen van velen.  Als ‘een toren van vuil / lang vergeten keldermodder’ blijven mensen nog steeds die modderpoel opzoeken. Voor iemand in de negentig kon hij goed overschouwen en ook meevoelen hoe wij als mens zo regelmatig geconfronteerd worden met dat heengaan van anderen. Sterven en afscheid nemen is van alle tijden en zal ons dan ook altijd kunnen aanspreken.

Hij heeft nu voor zich die haat en pijn uit zijn lichaam mogen laten gaan:

dan na onderling beramen
keken zij mij even aan
en tjilpten een verhaaltje samen,
ik zou er geen tjilp van verstaan,

maar zou een vrede ondergaan en
dan voelde ik alle haat en
pijn dit land verlaten.
En o mijn tranen.
O mijn tranen {De kleinste vrede, Uit: Daar (Querido, 2011), pag. 191}

Ik denk wel dat wij mogen zeggen dat Leo Vroman er in geslaagd is om ons gedrukte letters te laten zien waarbij zijn hete hand wel eens uit het papier mocht steken en velen, waarvan hij niets wist, wel kon bereiken. Mij heeft hij wel kunnen troosten, zoals wie weet vele andere lezers die hij van haar nog pluim kende. Zij waren ver van zijn tranen, ver van zijn huid dat het vreemde verzachte, door de druk versteende geschreven woord, dat wij, zoals ik op de scene kon uitspreken.

Menige verzen heeft hij geschreven,

ben menigeen een vreemdeling gebleven
en wie ik griefde weet ik niets te geven:
liefde is het enige.

Liefde is het meestal ook geweest
die mij het potlood in de hand bewoog
tot ik mij slapende vooroverboog
over de woorden die Gij wakkerleest.

Zo hoop ik ook dat hij voor vele generaties ook na ons onder omgeslagen bladzijden zal mogen zijn en door de letters heen van zijn gedichtenmeerderen nog zal mogen doen kijken in lezende gezichten, zodat zij mogen hunkeren naar het smelten van de vele pijnen in deze wereld.

Dat zijn woorden niet vergeefs ontwaken, “zij kunnen zich hun naaktheid niet vergeven” en dat de blik van volgende generaties Nederlandstaligen hun innigste niet raken tenzij zij door de liefde zijn gedreven.

Dat de liefde van deze schrijver dan ook nog lang mag nazinderen.

+

Voorgaand: Dutch poet Leo Vroman dies

Vervolg: Avondgymnastiek

++

Please also do find: Dutch poet Leo Vroman dies

Enhanced by Zemanta
Advertisements

About Marcus Ampe

Retired dancer, choreographer, choreologist Founder of the Dance impresario office and archive: Danscontact-Dansarchief plus the Association for Bible scholars, the Lifestyle magazines "Stepping Toes" and "From Guestwriters" and creator of the site "Messiah for all". - Gepensioneerd danser, choreograaf, choreoloog. Stichter van Danscontact-Dansarchief plus van de Vereniging voor Bijbelvorsers, de Lifestyle magazines "Stepping Toes" en "From Guestwriters" en maker van de site "Messiah for all".
This entry was posted in Cultuur, Dagboek = Diary and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Leo Vroman in herinnering

  1. Pingback: Avondgymnastiek | Marcus' s Space

  2. Pingback: Dutch poet Leo Vroman dies | Marcus' s Space

  3. Pingback: Zingen over moeilijkheden en lijden ook noodzakelijk in kerkgemeenschap | From guestwriters

Feel free to react - Voel vrij om te reageren

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s